Umowa o dzieło a składki ZUS

Od kilku już lat zauważalna jest wyraźna tendencja do zastępowania „tradycyjnych” umów o pracę umowami cywilnoprawnymi. Choć w dalszym ciągu większość ubezpieczonych pracuje dziś na etacie, to zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia czy umowy o dzieło nie dziwią już nikogo.

O ile jednak obowiązek opłacania składek ZUS w przypadku pracy etatowej nie budzi wątpliwości, o tyle działalność zarobkowa w oparciu o umowę o dzieło – bywa nierzadko źródłem licznych wątpliwości. Jak więc wygląda kwestia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu oraz opłacania należnych składek ZUS w przypadku jednej z najpowszechniej dziś stosowanych umów cywilnych  - umowy o dzieło?

Co do zasady – zatrudnienie na podstawie umowy o dzieło nie skutkuje objęciem obowiązkowymi ubezpieczeniami: społecznym, ani zdrowotnym. Innymi słowy – wykonując pracę w oparciu o umowę o dzieło nie skutkuje koniecznością opłacania składek na poszczególne ubezpieczenia. Regulacja taka wynika z brzmienia art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 66 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, które zawierają katalogi  osób, podlegających obligatoryjnie ubezpieczeniom.  Wspomniane przepisy pomijają bowiem osoby świadczące pracę w oparciu o umowę o dzieło, co przesądza o wyłączeniu ich z obowiązku opłacania składek ZUS w tego tytułu.

W pewnych sytuacjach nawet umowa o dzieło może jednak rodzić konieczność opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wyjątek taki wypływa z treści art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która posługuje się nieco inną definicją pracownika, niż ta, którą spotkać można na gruncie prawa pracy (w szczególności w Kodeksie pracy i aktach wykonawczych do niego).  Wskazana regulacja nakazuje bowiem na równi z pracownikiem „etatowym” (zatrudnionym na umowę o pracę) traktować  - na potrzeby ubezpieczeń społecznych – również osoby pracujące w oparciu o umowy cywilnoprawne (w tym zwłaszcza – umowę o dzieło), jeżeli umowa taka została zawarta z pracodawcą lub na jego rzecz (tzn. umowa o dzieło zawarta  formalnie z innym niż pracodawca podmiotem, ale beneficjentem rzeczywistym tej umowy jest pracodawca).  Do tego typu konstrukcji nawiązuje także ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Dlatego też jeśli umowa o dzieło świadczona jest nie „samodzielnie”, a jako „dodatek” do pracy etatowej (zawarta z aktualnym pracodawcą lub na jego korzyść) – wówczas na mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a) – składki ZUS (zarówno na ubezpieczenie społeczne, jak i zdrowotne) będzie należało odprowadzić.